Povodom obilježavanja Dana planete Zemlje, u Botaničkoj bašti Spomenika parkovske arhitekture Univerzitetski grad, 22. aprila 2026. godine, posađeno je 12 stabala žute bukve, jednog od najrjeđih i najznačajnijih dendroloških varijeteta u Republici Srpskoj.
Sadnju je organizovao Institut za genetičke resurse Univerziteta u Banjoj Luci, kao upravljač ovog zaštićenog područja, u saradnji sa upravljačem Spomenika prirode „Žuta bukva”, Republičkim zavodom za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa i Ministarstvom za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske.
Ministar za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske Bojan Vipotnik učestvovao je u sadnji, ističući da je ovo jedan od najboljih načina da se obilježi Dan planete Zemlje. On je naglasio da žuta bukva predstavlja prirodni fenomen po svojim specifičnostima.
Direktor Republičkog zavoda Jasna Milešević podsjetila je da je žuta bukva zaštićena kao jedinstven prirodni fenomen, te da je karakteristična po tome što njeno lišće ostaje žuto tokom cijele godine.
Direktor Instituta za genetičke resurse Univerziteta u Banjoj Luci prof. dr Marina Antić poručila je da je očuvanje prirodnih resursa zajednička odgovornost, kako bi se oni sačuvali za buduće generacije.
U sadnji su učestvovale i djevojčice iz Pokreta za žensku košarku „Marina Maljković”, dajući dodatni simboličan značaj ovoj ekološkoj akciji, a događaju su prisustvovali i prorektor za ljudske i materijalne resurse prof. dr Dalibor Kesić, kao i v. d. generalnog sekretara Univerziteta Milica Kremenović.
Žuta bukva predstavlja rijedak dendrološki varijetet poznat po zlatnožutim listovima. Njeno matično stablo, koje se nalazi kod Kotor Varoša, staro je između 250 i 300 godina i ima značajnu naučnu i hortikulturnu vrijednost. Posebno je značajno što potomstvo ovog stabla u velikom procentu nasljeđuje karakterističnu boju lišća.
Vlada Republike Srpske je 2021. godine donijela odluku o proglašenju Spomenika prirode „Žuta bukva”, čime je dodatno osigurana njena zaštita.
U okviru aktivnosti na očuvanju ove vrste, Institut za genetičke resurse je, u saradnji sa nadležnim institucijama, sproveo proces vegetativnog razmnožavanja, pri čemu je od 50 kalemljenih sadnica uspješno razvijeno 48.
Sadnice posađene u Botaničkoj bašti Univerzitetskog grada služiće za očuvanje genetičkog materijala, dok će preostale biti donirane lokalnim zajednicama, organizacijama i pojedincima, s ciljem šire zaštite i promocije žute bukve.
Foto: D. Desnica
