Sociologija nauke

Predmet predstavlja uvod u razumijevanje savremenih metateorijskih, epistemoloških, paradigmatskih i diskurzivnih pomjeranja u strukturi sociološke nauke. Polazeći od razlikovanja 3 faze u istorijskom razvoju sociologije (pozitivistička, sociologistička i simbolička faza) u ovom kursu:

1. na metateorijskom nivou analiziramo zaokret od nomotetske metateorije i ontološkog realizma ka idiografskoj metateoriji i ontološkom relativizmu.
2. na epistemološkom nivou analiziramo zaokret od epistemološkog objektivizma ka epistemološkom relacionizmu.
3. na paradigmatskom nivou analiziramo promjene u strukturi socioloških paradigmi (univerzalna, opšta, teorijska, pojmovna).
4. na diskurzivnom nivou analiziramo izmjene pristupa u proučavanju različitih društvenih problema.

Studenti treba da usvoje osnovne teorijsko-metodološke pretpostavke za razvoj kritičko-reinterpretatorskog (samorefleksivnog) odnosa prema samoj ideji nauke (uže gledano sociologije) i njenog pristupa savremenim društvenim procesima i pojavama.

1. Istorijski razvoj sociologije (pozitivistička, sociologistička i simbolička faza)
2. Struktura sociološke nauke (univerzalna, opšta, teorijska i pojmovna paradigma)
3. Društvena uloga sociologije (univerzalizacija društva kao jedinog oblika društvenosti)
4. Nomotetska i idiografska metateorija (ontološki realizam i ontološki relativizam).Epistemološki objektivizam i epistemološki relacionizam
5. Dinamička sinteza (Karl Manhajm)
6. Objašnjenje i razumijevanje (Fon Rajt)
7. Naučna revolucija (Kun, Poper, Fajerabend)
8. Diskurs, diskurzivna praksa, epistema (Mišel Fuko)
9. Značenje, znak, označeno, pošiljalac, primalac (Žak Derida)
10. Instrumentalna i komunikativna racionalnost. Sistemska kolonizacija svijeta života (Jirgen Habermas)
11. Simulacija i simulakrumi. Kriza referencijalne stvarnosti (Žan Bodrijar)
12. Stvarnost kao konstrukcija (Lukman, Berger)
13. Nauka i politika (Frensis Fukujama)
14. Nauka i obrazovanje (Đukić)
15. Postmodernost kao entropija instrumentalne racionalnosti (Bek, Gidens)

1. MANHAJM K.: Ideologija i utopija, Nolit Beograd, 1978.

2. KUN T.: Struktura naučnih revolucija, Nolit, Beograd, 1974.

3. RIHT G.H.: Objašnjenje i razumevanje, Nolit, Beograd, 1975.

4. SESARDIĆ N.: Filozofija nauke, Nolit, Beograd.

5. FUKO M.: Arheologija znanja, Plato, Beograd, 1998.

Provjera znanja će biti vršena u toku semestra putem kolokvijuma i seminarskih radova, te na kraju semestra u formi usmenog ispita.

Nastava će biti izvođena u formi predavanja i vježbi. Predavanja će biti strukturirana kroz tematska teorijska izlaganja nastavnih jedinica te raspravu ili razgovor. Vježbe će biti organizovane kroz teorijsku analizu literature čije razumjevanje i ovladavanje student dokazuje kontinuiranom izradom i odbranom seminarskog rada. U toku semestra putem predavanja i vježbi obrađeno gradivo biće provjeravano parcijalno putem dva obavezujuća kolokvijuma. Nakon realizovanih predispitnih obaveza (kolokvijuma i seminarskih radova), studenti stiču pravo polaganja cjelokupne nastavne materije u formi završnog usmenog ispita