Povodom Međunarodnog dana svijesti o gubitku hrane i otpadu od hrane, Univerzitet u Banjoj Luci bio je 29. septembra 2026. godine domaćin međunarodnog vebinara posvećenog izazovima smanjenja gubitaka hrane i pronalaženju održivih rješenja za njeno ponovno iskorišćavanje.
Vebinar je okupio stručnjake, istraživače i studente iz više evropskih akademskih institucija, koji su kroz šest predavanja predstavili različite aspekte problema – od gubitaka hrane u poljoprivrednoj proizvodnji i tehnologiji nakon berbe, do ponašanja potrošača, cirkularne ekonomije i inovativnih načina iskorišćavanja prehrambenih nusproizvoda.
Prof. dr Željko Vaško sa Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Banjoj Luci govorio je o razmjerama gubitaka i otpada od hrane na globalnom nivou. Prema predstavljenim podacima, oko 13,3 odsto proizvedene hrane izgubi se prije nego što stigne do maloprodaje, dok se dodatnih 19 odsto baca u prodavnicama, restoranima i domaćinstvima. Posebno je ukazano na posljedice ovih gubitaka po životnu sredinu, uključujući emisije ugljenika i nepotrebno korišćenje prirodnih resursa.
O značaju pravilnog tumačenja oznaka na hrani govorila je dr Mariliza Alongi sa Univerziteta u Udinama. Ona je objasnila razliku između oznake „upotrijebiti do”, koja se odnosi na bezbjednost hrane, i oznake „najbolje upotrijebiti do”, koja ukazuje na period u kojem proizvod zadržava optimalan kvalitet. Bolje razumijevanje ovih oznaka može doprinijeti smanjenju nepotrebnog bacanja ispravne hrane.
O ponašanju potrošača i faktorima koji doprinose stvaranju otpada govorila je Aleksandra Jonesku, doktorantkinja sa Univerziteta u Krajovi. Ona je ukazala na uticaj impulsivne kupovine, marketinških akcija i nedovoljnog planiranja obroka na prekomjerno kupovanje i gomilanje hrane koja na kraju završi kao otpad.
Tehnologije nakon berbe i njihov značaj za očuvanje kvaliteta i svježine hrane predstavio je prof. dr Nenad Magazin sa Poljoprivrednog fakulteta Univerziteta u Novom Sadu. Posebno je govorio o značaju brzog hlađenja, održavanja hladnog lanca i pravilnog skladištenja voća i povrća, čime se gubici mogu smanjiti već u ranim fazama distribucije.
Prof. dr Violeta Nur sa Univerziteta u Krajovi predstavila je primjere primjene principa cirkularne ekonomije u prehrambenoj industriji. Posebna pažnja posvećena je mogućnostima korišćenja nusproizvoda prerade voća, poput tropa jabuke i bobičastog voća, u proizvodnji pekarskih i konditorskih proizvoda obogaćenih bioaktivnim jedinjenjima, vlaknima i antioksidansima.
Završno predavanje održala je Ana-Marija Klarić, asistentkinja sa Prehrambeno-tehnološkog fakulteta u Osijeku, koja je predstavila koncept reciklirane hrane. Kroz studiju slučaja valorizacije repinog rezanca uz pomoć gljive Ganoderma lucidum, prikazane su mogućnosti primjene biotehnoloških procesa za pretvaranje industrijskih nusproizvoda u nutritivno vrijedne sastojke bogate proteinima i aminokiselinama.
Učesnici vebinara zaključili su da smanjenje gubitaka i otpada od hrane zahtijeva saradnju naučne zajednice, prehrambene industrije, institucija i potrošača, uz primjenu savremenih tehnologija, promjenu navika i odgovornije upravljanje resursima.
Vebinar je organizovan u okviru projekta BEAMING i Akros alijanse, koje finasira EU.
