Viši asistent na Pravnom fakultetu Univerziteta u Banjoj Luci Marko Romić, MA, održao je 21. oktobra 2026. godine predavanje „Three Decades of Dayton: A Peace That Never Became a State” na Pravnom fakultetu Univerziteta Džordžtaun u Vašingtonu.
Predavanje je bilo posvećeno ustavnom položaju Republike Srpske i izazovima očuvanja dejtonskog uređenja tri decenije nakon zaključenja mirovnog sporazuma.
Polazeći od istorijske i društvene raznolikosti Bosne i Hercegovine, Romić je objasnio razloge uspostavljanja dva entiteta i mehanizama zaštite tri konstitutivna naroda. Ukazao je da je dejtonski kompromis omogućio okončanje rata, ali da su različita tumačenja tog dogovora i nastojanja da se on preoblikuje ostala izvor ustavnih i političkih sporova.
U centru analize bila je Republika Srpska kao entitet sa sopstvenim institucijama i ustavnim nadležnostima. Romić je predstavio argumente da očuvanje njene samouprave i mehanizama zaštite srpskog naroda predstavlja poštovanje uslova pod kojima je mirovni sporazum prihvaćen. Posebno je osporio pristup prema kojem se funkcionalnost zajedničkih institucija može postići postepenim slabljenjem entiteta i zaobilaženjem potrebne saglasnosti njihovih predstavnika.
Kritički su razmotreni uloga visokog predstavnika, praksa nametanja zakona i posljedice međunarodne intervencije po institucije Republike Srpske. Naglasak je stavljen na pitanje pravnog osnova takvog postupanja i demokratske odgovornosti nosilaca vlasti. U istom kontekstu analizirani su zahtjevi evropskih integracija i njihov odnos prema ustavnoj podjeli nadležnosti i zaštiti od preglasavanja.
Izlaganje je obuhvatilo i savremene bezbjednosne izazove, političke odnose sa Iranom i zaštitu hrišćanskih i jevrejskih zajednica. Ove teme povezane su sa širim pitanjem očuvanja političke i vjerske ravnopravnosti, uz razmatranje uloge Republike Srpske u suprotstavljanju ekstremizmu i isključivanju.
Romić je zaključio da se održiva rješenja moraju tražiti uz poštovanje ustavnog položaja Republike Srpske. Njene nadležnosti i samouprava ne mogu se tretirati kao privremena rješenja koja treba postepeno ukloniti, već kao prava ugrađena u mirovni i ustavni sporazum. Njihova zaštita, uz ravnopravnost konstitutivnih naroda i prava svih građana, predstavlja polazište za dogovor o budućim promjenama.
(PF/UNIBL)
